Przygotowanie do badania na HPV oraz znaczenie otrzymanych wyników

28 listopada, 202528 listopada, 2025 chlodno

Test HPV to badanie molekularne, które rewolucjonizuje profilaktykę raka szyjki macicy; niżej znajdziesz szczegółowe wyjaśnienie, jak się do niego przygotować, jak interpretować wynik oraz jakie są rekomendowane działania po wyniku dodatnim.

Co to jest test HPV i dlaczego ma znaczenie

Test HPV DNA (HR) wykrywa obecność materiału genetycznego wirusów brodawczaka ludzkiego z grupy wysokiego ryzyka w materiale pobranym z szyjki macicy. HPV odpowiada za ponad 98% przypadków raka szyjki macicy, około 90% przypadków raka odbytu oraz około 40% nowotworów sromu i gardła. Najbardziej onkogenne typy, HPV 16 i 18, odpowiadają za około 70% przypadków raka szyjki macicy.

Badanie HPV ma istotnie większą czułość niż cytologia — dane kliniczne wskazują, że test HPV DNA (HR) jest około 2 razy skuteczniejszy w wykrywaniu zmian przedrakowych. W praktyce oznacza to wcześniejsze wychwycenie kobiet zagrożonych rozwojem zmian śródnabłonkowych i szybsze skierowanie ich do diagnostyki i leczenia.

W Polsce zmiany w podejściu do przesiewów są już formalizowane: Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP) w wytycznych z grudnia 2024 r. wskazało test HPV DNA (HR) jako badanie przesiewowe pierwszego wyboru, a projekt Ministerstwa Zdrowia z 17.01.2025 r. dotyczący wdrożenia testu do świadczeń gwarantowanych przeszedł etap konsultacji publicznych. Wprowadzenie testu HPV do programów przesiewowych ma realny potencjał zmniejszyć liczbę zachorowań i zgonów z powodu raka szyjki macicy.

Jak się przygotować do badania — praktyczne zasady

wybierz termin poza miesiączką, najlepiej między 7. a 20. dniem cyklu,
unikaj stosunków seksualnych 24–48 godzin przed pobraniem próbki,
nie stosuj dopochwowych leków, kremów, globulek ani płukanek 48 godzin przed badaniem,
nie używaj tamponów w dniu badania,
poinformuj lekarza o ostatnich zabiegach ginekologicznych i o przyjmowanych lekach.

Materiał pobiera się podczas rutynowej wizyty ginekologicznej metodą identyczną jak do cytologii — pobranie odbywa się z szyjki macicy. W niektórych laboratoriach oferowany jest również samopobór wymazu (self-sampling). Jeśli wybierzesz tę opcję, zapytaj laboratorium o szczegółowe instrukcje dotyczące przechowywania i transportu próbki, ponieważ nieprawidłowo pobrana próbka może wymagać powtórzenia badania.

Jak interpretować wynik — ogólne zasady

Wynik ujemny — co oznacza

Wynik ujemny oznacza brak wykrywalnego DNA wirusów HPV wysokiego ryzyka w badanej próbce. Ryzyko rozwoju zmian przedrakowych lub raka szyjki macicy w ciągu najbliższych 5 lat jest niskie, dlatego standardowe rekomendacje obejmują ponowną kontrolę profilaktyczną po 3 lub 5 latach, w zależności od przyjętych lokalnie protokołów i wieku pacjentki. W określonych sytuacjach klinicznych lekarz może zalecić powtórzenie badania po 12 miesiącach.

Wynik dodatni — co oznacza

Wynik dodatni świadczy o wykryciu zakażenia wirusem HPV z grupy wysokiego ryzyka w badanej próbce. Dodatni wynik nie oznacza obecności raka — to sygnał zwiększonego ryzyka, który wymaga dalszej oceny. Ważne jest rozróżnienie typów HPV: HPV 16 i 18 są najbardziej onkogenne i wiążą się z wyższym ryzykiem progresji do zmian wysokiego stopnia, natomiast inne typy HR (między innymi 31, 33, 45, 52, 58) również mogą prowadzić do zmian przedrakowych, ale zwykle z mniejszym ryzykiem natychmiastowej progresji.

Większość zakażeń HPV u młodszych kobiet ustępuje samoistnie w ciągu 1–2 lat; to, co zwiększa ryzyko powstania zmian przedrakowych, to zakażenie utrzymujące się przez dłuższy czas. Dlatego dodatni wynik wymaga odpowiedniego algorytmu diagnostycznego zamiast natychmiastowego leczenia.

Dalsze postępowanie po wyniku dodatnim

wykonanie cytologii płynnej (LBC) z tej samej próbki lub podczas kolejnej wizyty,
jeśli cytologia jest prawidłowa — kontrola po 12 miesiącach i powtórny test HPV; jeśli zakażenie utrzymuje się, wykonuje się kolposkopię,
jeśli cytologia wykazuje zmiany dysplastyczne — kolposkopia z pobraniem wycinka do badania histopatologicznego,
w przypadkach wątpliwych wykonuje się testy immunohistochemiczne p16 i Ki-67; dodatni wynik p16/Ki-67 wskazuje na dużą szansę zmian śródnabłonkowych dużego stopnia (HSIL) i konieczność pilnej diagnostyki.

W praktyce diagnostyka jest wieloetapowa i ma na celu określenie, czy potrzebne jest leczenie inwazyjne (np. zabieg konizacyjny lub metoda elektrochirurgiczna), czy wystarczy obserwacja i kontrola. Decyzję podejmuje lekarz na podstawie wyników cytologii, kolposkopii i histopatologii oraz stanu klinicznego pacjentki.

Jak interpretować kombinacje wyników

HPV ujemny + cytologia prawidłowa — sytuacja najmniej niepokojąca; niskie ryzyko i kontrola profilaktyczna zwykle po 3–5 latach.

HPV dodatni (inne niż 16/18) + cytologia prawidłowa — należy wykonać kontrolę po 12 miesiącach; jeśli zakażenie się utrzyma lub pojawią się nieprawidłowości cytologiczne, wskazana jest kolposkopia.

HPV 16/18 dodatni + cytologia prawidłowa — ze względu na wyższe ryzyko progresji rekomendowana jest szybka diagnostyka kolposkopowa i ewentualne rozszerzenie diagnostyki histopatologicznej.

HPV dodatni + cytologia nieprawidłowa — wskazana jest kolposkopia i biopsja w celu potwierdzenia stopnia zmian i zaplanowania leczenia.

Znaczenie wczesnego wykrycia — liczby i skutki

Wczesne wykrycie zmian przedrakowych pozwala na ich skuteczne usunięcie. Dane epidemiologiczne wskazują, że niemal 99% przypadków raka szyjki macicy jest wyleczalnych, gdy zostaną wykryte we wczesnym stadium. W Polsce każdego roku umiera około 1 800 kobiet z powodu raka szyjki macicy, co podkreśla znaczenie skutecznych programów przesiewowych i szerokiego dostępu do testu HPV.

Włączenie testu HPV DNA (HR) do programów przesiewowych poprawia wykrywalność zmian przy jednoczesnym zmniejszeniu liczby fałszywych negatywów, co prowadzi do bardziej efektywnego wykorzystania zasobów medycznych i wcześniejszej interwencji u kobiet najbardziej zagrożonych.

Nowe wytyczne i wpływ na programy profilaktyczne w Polsce

PTGiP (grudzień 2024) rekomenduje test HPV DNA (HR) jako badanie przesiewowe pierwszego wyboru. Projekt Ministerstwa Zdrowia z 17.01.2025 r. przewiduje wdrożenie tego testu do świadczeń gwarantowanych, co może zwiększyć dostępność badania dla szerokiej populacji kobiet. W praktyce oczekiwanym efektem jest wcześniejsze wykrywanie zakażeń i zmian przedrakowych oraz ostatecznie obniżenie liczby zachorowań i zgonów.

Praktyczne pytania i odpowiedzi

czy infekcja HPV zawsze prowadzi do raka? — nie; większość infekcji ustępuje samoistnie w ciągu 1–2 lat,
czy można wyleczyć HPV? — nie ma leku eliminującego sam wirus; leczeniu poddaje się zmiany przedrakowe i nowotworowe,
czy szczepienie ma sens po wykryciu HPV? — szczepienie może chronić przed innymi typami HPV, przeciwko którym nie występuje aktualne zakażenie, dlatego decyzję o szczepieniu najlepiej omówić z lekarzem.

Wskazówki praktyczne dla pacjentek

Przechowuj dokumentację wyników z kolejnych badań — porównanie przebiegu zakażenia ułatwia decyzje medyczne. Uzgodnij z lekarzem harmonogram kontroli po wyniku dodatnim — regularne badania zwiększają szansę na wykrycie ewentualnych zmian we wczesnym stadium. Zapytaj o możliwość wykonania cytologii płynnej z tej samej próbki oraz o testy typowania genotypowego HPV, które informują o obecności konkretnych typów wirusa (np. 16/18) i pomagają w określeniu dalszego postępowania.

Weź to na chłodno