Vakat a koszt nadgodzin – kiedy bardziej opłaca się zatrudnić nową osobę?
Zatrudnienie nowej osoby zaczyna się bardziej opłacać niż pokrywanie wakatu nadgodzinami wtedy, gdy brak pracy do wykonania jest trwały, a koszt jej regularnego zlecania obecnemu zespołowi przewyższa koszt nowego etatu. Nie wystarczy jednak porównać stawki za nadgodzinę z wynagrodzeniem kandydata. Trzeba uwzględnić rekrutację, wdrożenie, rzeczywistą liczbę potrzebnych godzin oraz to, czy przeciążeni pracownicy nadal wykonują zadania równie sprawnie.
Najpierw ustal, co oznacza wakat dla zespołu
Wolne stanowisko nie zawsze oznacza, że firmie brakuje pełnego etatu pracy. Po odejściu pracownika część jego zadań może zniknąć wraz z zakończonym projektem, część da się przeorganizować, a pozostałe mogą wymagać tylko okresowego wsparcia. Z drugiej strony wakat może oznaczać codzienną lukę w obsadzie zmiany lub stały napływ zleceń, których obecny zespół nie jest w stanie wykonać w zwykłym czasie pracy.
Dlatego przed porównaniem kosztów warto oddzielić stałe zapotrzebowanie od przejściowego spiętrzenia zadań. Jeżeli dodatkowa praca pojawia się głównie podczas sezonowego wzrostu zamówień, nowa osoba może nie mieć pełnego obciążenia po zakończeniu szczytu. Jeśli natomiast nadgodziny powtarzają się z tygodnia na tydzień i służą wykonywaniu podstawowych obowiązków nieobsadzonego stanowiska, są sygnałem, że firma potrzebuje trwalszego rozwiązania.
Znaczenie ma też rodzaj luki. Gdy brakuje wyłącznie czasu na zadania dobrze znane zespołowi, nadgodziny mogą chwilowo pomóc. Jeżeli wakat dotyczy kompetencji, których zespół nie ma, wydłużenie pracy tych samych osób nie zastąpi zatrudnienia odpowiednio przygotowanego specjalisty.
Co składa się na rzeczywisty koszt nadgodzin?
Najłatwiej policzyć bezpośrednią zapłatę za dodatkowy czas. Do porównania należy przyjąć faktyczny koszt ponoszony przez pracodawcę przy danym sposobie rozliczenia pracy nadliczbowej, a nie samą stawkę podstawową pracownika. Sposób rekompensowania nadgodzin może wpływać na to, ile firma zapłaci i ile czasu pracy będzie miała do dyspozycji później. Przykładowo oddanie czasu wolnego oznacza, że część zadań trzeba będzie wykonać w innym terminie.
Rachunek nie kończy się na wynagrodzeniu. Jeśli po dodatkowych godzinach rośnie liczba poprawek, spada tempo pracy albo pojawiają się nieobecności, koszt wykonania zadania może być wyższy, niż sugeruje koszt jednej godziny. Pracownik obecny w pracy, lecz działający mniej sprawnie z powodu zmęczenia, również nie zapewnia takiej samej wydajności jak po odpowiednim odpoczynku.
Nie oznacza to, że każda nadgodzina obniża efektywność. Przegląd badań z zakresu medycyny pracy wskazuje raczej, że po przekroczeniu pewnego poziomu obciążenia dalsze wydłużanie pracy może pogarszać wyniki, między innymi wskutek zmęczenia fizycznego i psychicznego. Ten poziom nie jest jednakowy dla każdego stanowiska i zespołu. W badaniu obejmującym dane z 273 firm wyższy poziom nadgodzin wiązał się z niższą satysfakcją pracowników, ale jednocześnie z wyższą produktywnością firm. To argument za oceną własnych wyników, a nie za przyjęciem, że nadgodziny są zawsze dobre albo zawsze złe.
Przy regularnym pokrywaniu wakatu warto więc obserwować nie tylko liczbę przepracowanych godzin, lecz także wykonane zadania, poprawki, terminy oraz absencje. Szczególnie ważne jest to tam, gdzie błąd oznacza kosztowne przestoje lub konieczność ponownego wykonania pracy.
Jak policzyć koszt zatrudnienia nowej osoby?
Po stronie nowego etatu należy uwzględnić całkowity koszt zatrudnienia, a nie wyłącznie wynagrodzenie widoczne w ofercie pracy. Osobną pozycją są wydatki związane z poszukiwaniem kandydatów, czas poświęcony na selekcję oraz szkolenie i wdrożenie. Jeśli doświadczony członek zespołu przez część dnia pomaga nowej osobie, w tym czasie może wykonać mniej własnych zadań.
Nowy pracownik nie zawsze osiąga pełną samodzielność od pierwszego dnia. Długość wdrożenia zależy od obowiązków, wymaganych umiejętności i organizacji pracy. Porównując warianty, trzeba więc przyjąć realną wydajność w okresie wdrożenia, a nie zakładać, że samo podpisanie umowy natychmiast zamknie wakat.
Pod uwagę warto wziąć także koszty lub korzyści po obsadzeniu stanowiska. Nowa osoba może odciążyć zespół, zapewnić ciągłość obsady i wnieść brakujące kompetencje. Jeżeli jednak dodatkowe zadania zajmują tylko część etatu, firma musi ocenić, czy znajdzie dla niej inne potrzebne obowiązki. W przeciwnym razie koszt niewykorzystanego czasu może przeważyć nad oszczędnością na nadgodzinach.
Kiedy pojawia się próg opłacalności?
Próg opłacalności to moment, od którego łączny koszt zatrudnienia staje się niższy niż koszt dalszego pokrywania tej samej pracy nadgodzinami. Najprościej porównać oba rozwiązania dla tego samego przewidywanego okresu i tej samej ilości pracy:
- Oszacuj, ile dodatkowych godzin lub zadań trzeba regularnie wykonać i jak długo utrzyma się taka potrzeba.
- Policz koszt pokrycia tej pracy nadgodzinami w całym okresie, uwzględniając sposób ich rozliczania oraz zauważalne koszty błędów, poprawek lub spadku wydajności.
- Policz koszt zatrudnienia w tym samym okresie, dodając rekrutację i wdrożenie oraz uwzględniając czas potrzebny na osiągnięcie samodzielności.
- Sprawdź, czy oba warianty zapewniają podobną ilość i jakość wykonanej pracy, także w czasie rekrutacji.
Jeżeli koszt pozyskania i wdrożenia nowej osoby jest jednorazowy, a nadgodziny powtarzają się stale, zatrudnienie może z czasem stać się korzystniejsze. Nie ma jednak jednego progu wyrażonego liczbą nadgodzin, który pasowałby do każdej firmy. Wynik zależy od kosztu pracy, czasu trwania wakatu, tempa rekrutacji oraz tego, ile zadań nowa osoba rzeczywiście przejmie.
Porównanie powinno obejmować też okres przejściowy. Jeżeli znalezienie kandydata i jego wdrożenie zajmie czas, firma może przez pewien okres ponosić równocześnie koszt rekrutacji i koszt nadgodzin. Zatrudnienie może nadal być lepszym wyborem w dłuższej perspektywie, ale nie usunie natychmiast bieżącego spiętrzenia pracy.
Kiedy nadgodziny mają sens, a kiedy warto otworzyć rekrutację?
Nadgodziny mogą być uzasadnionym rozwiązaniem pomostowym, gdy wzrost zapotrzebowania jest krótkotrwały, zadania są pilne, a przeszkoleni pracownicy mogą je przejąć bez trwałego przeciążenia. Pozwalają wtedy uniknąć kosztu rekrutacji na stanowisko, które wkrótce mogłoby przestać być potrzebne. Trzeba jednak zaplanować, kiedy taki sposób pokrywania pracy się skończy, zamiast traktować go jako domyślną metodę obsadzania wakatu.
Zatrudnienie warto rozważyć wcześniej, gdy deficyt godzin jest przewidywalny i powtarzalny, rosną zaległości lub potrzebna jest obsada, której nie da się stabilnie zapewnić obecnym zespołem. Mocnym argumentem jest również brak kompetencji niezbędnych do wykonywania zadań. W takiej sytuacji nawet niewielki koszt nadgodzin nie oznacza, że firma otrzymuje pracę, której potrzebuje.
Przed podjęciem decyzji dobrze sprawdzić, czy źródłem przeciążenia faktycznie jest zbyt mała liczba pracowników. Nierówny podział obowiązków, wąskie gardło w jednym etapie procesu lub przejściowe absencje mogą powodować nadgodziny mimo wystarczającej obsady w innych częściach firmy. Nowy etat nie rozwiąże automatycznie problemu źle zorganizowanego przepływu pracy.
Dlaczego dostępność kandydatów zmienia rachunek?
Nawet gdy zatrudnienie wygląda korzystniej w kalkulacji, trzeba jeszcze znaleźć osobę o odpowiednich umiejętnościach. Według GUS na koniec II kwartału 2026 r. w Polsce było 98,7 tys. wolnych miejsc pracy, a wskaźnik wakatów wynosił 0,80%. Dane te pokazują skalę wolnych stanowisk, ale nie mówią, ile potrwa obsadzenie konkretnego wakatu w danej firmie.
Warto zatem oszacować czas rekrutacji na podstawie własnych doświadczeń oraz sytuacji w branży i regionie. Trudniejsza rekrutacja wydłuża okres, w którym nadgodziny mogą być potrzebne, i może podnieść koszt zatrudnienia. Nie jest to jednak powód, by odkładać decyzję bez końca: jeżeli potrzeba pracy jest stała, późne rozpoczęcie poszukiwań tylko przedłuży obciążenie obecnego zespołu. Najbardziej użyteczny rachunek pokazuje więc nie tylko, który wariant kosztuje mniej, ale również kiedy nowa osoba może realnie przejąć zadania.
Przeczytaj również:
- http://weztonachlodno.pl/zdrowe-menu-w-twoim-biurze-jak-zatroszczyc-sie-o-dobrostan-pracownikow/
- https://weztonachlodno.pl/jak-zaplanowac-bezpieczna-strefe-prysznicowa-dla-seniora/
- https://weztonachlodno.pl/leniwe-popoludnia-nad-adriatykiem-plaze-rowery-i-lokalne-smaki/
- http://weztonachlodno.pl/jak-przygotowac-sie-do-pierwszej-wyprawy-karawaningowej/
- http://weztonachlodno.pl/przygotowanie-domku-letniskowego-na-sezon-zimowy/
- http://weztonachlodno.pl/jak-dbac-o-swoje-ulubione-dodatki-i-bizuterie-aby-sluzyly-przez-lata/
- http://weztonachlodno.pl/wino-i-czekolada-przewodnik-po-idealnych-zestawieniach/
- http://weztonachlodno.pl/5-akcesoriow-ktore-poprawia-twoje-doswiadczenie-na-silowni/